Site Rengi

DOLAR 5,5838
EURO 6,2034
ALTIN 269,6
BIST 96.371
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 27°C
Gök Gürültülü

Su Yosunu Hakkında Bilgi: Nerede Yaşar, Fotosentez Yapar mı?

Su Yosunu Hakkında Bilgi: Nerede Yaşar, Fotosentez Yapar mı?
01.05.2019
397
A+
A-

SU YOSUNU  

GÖZLEME ÇAĞRI

1          — Bir balıkçıdan birkaç denizmarulu yaprağı alınız. Bu «salatacık» ile balıkçılar, satılmış olan balıkları örterler. Eğer bu deniz suyosununu ele geçiremezseniz bir durgun su kenarına giderek orada başka su yosunları bulabilirsiniz. Bunları su dolu bir kaba koyduktan sonra, şimdiye kadar okumuş bulunduğunuz yeşil bitkilerle karşılaştırarak inceleyiniz. Ne fark bulacaksınız?

2          — Su yosunlarının rengi nasıldır? Acaba bunların hepsinde klorofil yok mu? Yapraklardan klorofil elde etmek için, birinci kitapta bahsettiğimiz deneyi diğer birkaç suyosunu üzerinde tekrarlayın. Ne sonuç aldınız?

3 — Neden su yosunlarında klorofilden başka diğer boya maddeleri bulunuyor? Hangi şeyin derinlikle orantılı olabileceğini düşünün. Öyle ise bazı yosunların kendilerini, ışık azlığına göre ayarlamaları zorunlu mudur?

4 — Bir tutam deniz yosunu alıp tarttıktan sonra onu birkaç gün kurumaya bırakınız. İyice kuruduğu zaman tekrar tartın. Ne kadar ağırlık farkı saptadınız? İçinde bulundurduğu su yüzdesini hesaplayabilir misiniz?

TARİHİNE GÖZATALIM

SU YOSUNU NASIL OLUŞUR

Fosillerin tanıklık ettiğine göre milyonlarca sene önce yeryüzünde diğer türlerdeki yaşantı şekilleri bilinmezken yosunların var oldukları anlaşılıyor. Diğer bitkilerin yetişmesi için gerekli olan toprağı onlar hazırlamışlardır. Geçmiş zamanlarda olduğu gibi günümüzde her tarafta yetişmektedirler. Onların genellikle denizlerde ve herhalde su altında yaşadıklarını düşünmek yerinde olmaz, yalnız oralarda her yerden daha fazla yetişirler.

Öyle türleri vardır ki, bir ağacın veya eski bir duvarın üzerinde bulabilecekleri nem onlar için yeterlidir. Kar ve buz üzerinde yaşayanları olduğu gibi sıcaklığı 85° C’i bulan kaplıca sularında yetişenleri de vardır.

Her şeyden önce şunu söyleyelim ki su yosunları, bilinen bitkisel organizmaların oldukça garip ve en basitlerindendir. Gerçekte bir bitkiyi belirleyen kök, sap ve yaprakları bunda aramak boşuna olur. Bitki oldukları halde, onlara hiç benzemeyen bu varlıklar yaşamak için ne yapıyorlar diye kendi kendimize sorabiliriz.

Onları oluşturan filiz adındaki gözelerin hepsi birbirine eşit olup, aynı görevi yerine getirirler. Örnek olarak beslenme, diğer bitkilerde gördüğümüz biçimde, kök gibi bazı ayrıntılarla değil bütün gözelerin çeperi arasından geçme yoluyla olur. Böylelikle besisuyunun dolaşımına lüzum kalmadığı için, sapın varlığı da zorunlu değildir. Filiz, içinde bulundurduğu klorofil sayesinde yaprakların işini gördükten sonra yapraklar ne işe yarayacaklardır?

SU YOSUNU NASIL ÇOĞALIR

Bu olay çeşitli yollarla meydana gelir: Ya bitkiciğin sadece ikiye bölünmesi (tek gözeli suyosunları gibi) ya da genellikle içinde bulundukları su aracılığıyla yer değiştiren sporlar veya eriyerek yeni su yosunlarının doğmasını sağlayan erdişi özel gözeler yardımıyla olur.

Örnek olarak seçmiş bulunduğunuz da marulu yemyeşil olduğu halde kenarları beyazımtrak görünebilir.

Bu durum çoğalmanın henüz tamamlandığını ve yemyeşil renk ise, bir «erişkin» denizmarulu karşısında bulunduğumuzu bize açıklar.

SU YOSUNU NEREDE YAŞAR

Genel olarak onu Akdeniz kıyıları boyunca, çok derin olmayan kayalıklar yakınında ve özellikle yaz mevsiminde bulabilirsiniz. Şiddetli deniz kabarmalarından sonra plajlar üzerinde ona sık sık rastlamanız mümkündür.

Çok ilgi çeken bir türü olan yeşil renkteki püsküllü spirogyra da durgun sularda ve derelerde görülebilir. Mikroskopla baktığınız zaman onu oluşturan özel gözelerin her birinde helezon biçimi bir klorofil şeridinin bulunduğunu göreceksiniz. Bu olay bitkiye verilen adı doğrulamaktadır.

SU YOSUNU YETİŞTİRİCİLİĞİ

Belki bu iş size garip görünüyor ama yosunlar, gelecekteki besin kaynağımız olabilme ümidini taşımaktadır. Hatta bu amaçla bazı ülkelerde kırmızı su yosunları, bostanlara sebze ektiğimiz gibi, birçok yıldan beri denizlerde yetiştirilmektedir. Öyle ki, bunların bazılarından sınırlanmayacak ölçüde çok çeşitli ürün almak mümkün olmaktadır. İşte bu bitki grubunun olağanüstü önemi hakkında sizi inandıracak bazı örnekler verelim: Çin’de ve Japonya’da suyosunları yetiştirilmekte ve besin maddesi olarak kullanılmaktadır. Asya’nın, Avrupa’nın ve Amerika’nın en kuzey noktalarında birçok kimse bunları toplamakta, kurutmakta, kıymakta, hayvanlara yem olarak vermekte veya gübre olarak kullanmaktadır.

Bazı sanayi kolları ise, yosunları özel şekilde terbiye ederek onlardan, eczacılıkta kullanılan maddeler çıkarabilmektedir.

Bununla birlikte yosunlar çok çeşitlidir: 20.000 türü sayılabilir, kolaylık bakımından özellikle, üstün gelen renkleriyle gruplara ayrılmışlardır (yeşil, kırmızı, kahverengi, mavi). Bu renkler klorofile karışıp yosuna, yeşilden başka renkler sağlayan bazı cisimler ve boya maddelerinden ileri gelmektedir.

Özelliklerini birlikte hatırlayalım:

— Mantarlar gibi talli bitkilerdendirler.

— Klorofillerini maskeleyen ve bu yüzden kırmızı, yeşil, kahverengi, mavi suyosunları diye anılmalarına sebep olan çeşitli boya maddelerine sahiptirler.

— Filizlerin ikiye bölünmesi veya sporlar ya da erdişi gözelerle ürerler.

 1         Spirogyra kendine özgü üreme yoluyla belirlenmiş yeşil renkli bir yosundur. Gerçekte iki iplik bir «köprü» ile herhangi bir noktada birleşir.

Pek çok kırmızı suyosunu türü arasında gördüğünüz bu örnekten, sanayide ve laboratuvarlarda kullanılan jelatinli maddeler çıkarılır.

Kahverengi deniz yosunu Atlas Okyanusu’nda rastlanılan bir suyosunudur. Üzerinde taşıdığı üzüm çekirdeğine benzer sayısız kesecikler suda yüzmesini sağlar.

Acetabularia Akdeniz’de yaygın olan ve şemsiye gibi tipik biçimiyle belirlenen yeşil renkli bir suyosunudur.

GÖZDEN GEÇİRME VE BİLGİYİ KONTROL

1          — Suyosunlarından söz ederek geçmişlerini, nasıl beslendiklerini, nasıl ürediklerini, nerede bulunduklarını, nasıl yetiştirildiklerini anlatınız.

2          — «Erdişi göze» nedir ve bir suyosunu hangi özellikleriyle diğer bitkilerden

ayrılır?

3          — Sözü geçenlerden başka hangi suyosunlarını biliyorsunuz?

4          — Yosunları hatırlıyor musunuz? Neden oluşmuşlardır?

5          — En yaygın olan suyosunları hangileridir ve talIi bitkilerin özellikleri nedir?

GÖZLEMLER (*) ARAŞTIRMALAR (**) PRATİK DENEYLER (***)

1          (**) Kökleri olmadığı halde su yosunlarının deniz dibine nasıl tutunduklarını hiç düşündünüz mü?

2          (***) Tatlı su veya deniz yosunlarından birkaç tane elde ederek inceleyiniz ve bunları bitki koleksiyonunuza konulabilmek üzere hazırlayınız.

Uyarı: a) Suyosunlarının büyük bir kısmı denizlerde oluşur, ilkbahar veya yaz mevsimlerinde meydana gelen deniz kabarmalarından sonra bunları kumsallar üzerinde ve çok miktarda toplamak mümkündür. Yosunlar toplanır toplanmaz saklanmak için hazırlanmalıdır. Eğer bu mümkün olmazsa onları terbiye edilecek zamana kadar su içinde (deniz veya tatlı suyosunu olduklarına göre tuzlu veya tatlı suda) bekletmek gereklidir, b) yosunu su dolu bir kaba daldırın ve üzeri bir kağıt tabakası ile örtülü bir camı altından kaydırın, yosunun işe yaramaz taraflarını keserek (daima su içinde) kağıt ve cam üzerine yerleştiriniz. Sonra yosun + kağıt + camı sudan hep birlikte çıkarın, damlaları süzülmek ve kağıt tamamen kurumamak şar tiyle bir havlu üzerine koyunuz. Camın (yüzünü meyilli bulundurmak yerinde olur). Yosunu kurutulmak üzere birkaç damla zamkla kağıda yapıştırınız. Onu bir bezle örterek üzerine birkaç gazete koyun; başlangıçta gazeteleri günde üç defa bile değiştirin, sonra daha azaltarak yosunu tamamıyla kurumaya terk edin.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.