Site Rengi

DOLAR 5,5838
EURO 6,2034
ALTIN 269,6
BIST 96.371
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 27°C
Gök Gürültülü

Salyangozların Özellikleri: Ne Yer, Nasıl Ürer Hakkında Bilgi

Salyangozların Özellikleri: Ne Yer, Nasıl Ürer Hakkında Bilgi
02.05.2019
184
A+
A-

SALYANGOZLARIN ÖZELLİKLERİ

GÖZLEME ÇAĞRI

1          — Bir salyangoz yakalayın ve onu biraz gölgelik toprak bir yere bırakın. Yer değiştirdiği zaman arkasında ne bırakır? Neden? (Vücudunun yapısını düşünün).

2          — Ona parmağınızla dokunduğunuzda nasıl bir tepki gösterdi? Kaslı «ayağını» bu kadar kısa bir zamanda nasıl topladı? (Düşünün; salyangozun iç ve dış yapısı nasıldır?)

3          — Salyangozun bu kadar sağlam bir kabuk yapabilmek için (ilkel maddeleri) nereden bulduğunu hiç düşündünüz mü? Onu duvarlara tırmanırken izleyin: Diliyle sıvaları kazıdığını göreceksiniz.

4          — Salyangozu bir cam parçası üzerine koyarak nasıl davrandığını üstten ve alttan inceleyin. Hareketin nasıl oluştuğunu tarif edin ve yer değiştirme sırasındaki hızını hesaplayın.

5 — Bu hayvanlardan birini biraz güneşli kuru bir yere koyun. Salyangoz rutubetin yokluğuna hangi yoldan karşı koyacaktır? (Nemli bir çevre arayan başka hangi hayvanları biliyorsunuz?)

SALYANGOZ NEDİR

Siz çocuklar arasında boş zamanları değerlendirmenin en yaygın yolu kuşkusuz koleksiyon yapmaktır: Posta pullarından otomobil modellerine, madalyalardan en garip taşlara kadar hemen her şeyden bir koleksiyon yapılabilir. Ama bu sabırlı «değerli parça» arama işine kendini kaptıranın ilk siz olduğunuzu sanmayın. Boş zamanlarını en garip şeylerin koleksiyonunu yapmakla geçiren birçok kimse vardır. Günümüzde de koleksiyonlanma sırası böcek kabuklarına geldi. Bu yeni bir şey değil ama yalnız deniz kenarında bulunanları arayacağınıza ormanlarda, durgun sularda ve hatta hendeklerdekileri aramaya giderseniz, daha da ilginç olur.

Gördüğünüz gibi bu, herkesin uygulayabileceği bir eğlencedir. Hatta yazı şehirde geçirip arada sırada çevredeki kırlıklara dolaşmaya gidenler için bile.

Ormanların adi salyangozundan başlayalım. Bu garip hayvan evinin ağır yükünü ömrü boyunca birlikte sürükler. Diğer hayvanlarda olduğu gibi onu da «canlı» olarak incelemek gerektir. Bundan bir çift ele geçirmek zor olmayacaktır. Şehirdeyseniz, onu yeşillik bir yerde bulabilirsiniz.

Garip bir biçimde olan kabuk, özekden (merkezden) çevreye doğru gittikçe genişleyen helezonlarla gelişir. Bunlara daha dikkatli bakarsanız, bir saat yelkovanı gibi soldan sağa doğru döndüklerini göreceksiniz.

Ama ormanlarda sümüklüböcek («sümüklüböcek» kabuksuz salyangozların bilimsel adı olduğu halde halk arasında böyle denir) aramaya gittiğiniz zaman, helezonların çizgilerine dikkat edin. Ters yönde giden yollara, çizgilere bir örnek bulursanız, kıymetli olduğu için onu saklayın. Bu koleksiyonunuzun «değerli parça»sı olacaktır.

MERMERDEN BİR EV

Salyangoz kabuğunu kimyasal yönden analiz edin: Bir bardak sulandırılmış hidroklorik asit içine salyangoz kabuğu atm. Biraz sonra kabuktan karbon dioksit kabarcıkları çıkmaya başlayacaktır.

Bu şekilde hazırlanmış bir bardağa bir mermer parçası atarsanız yine aynı sonuçla karşılaşırsınız.

Şimdi de iç tarafın nasıl oluştuğunu görelim.

Canlı bir salyangozun kabuğunu inceledikten sonra boş bir kabuğu zımpara kağıdı veya başka bir şeyle kabuk yarıya inecek kadar zımparalayın. Böylelikle kabuğun merkezini ve helezonları açıkça göreceksiniz. Salyangozu hareket ederken gözlerseniz kabuktan kösele biçiminde kocaman bir kasın çıktığını görürsünüz, buna taban (ayak) denir. Ayaktan yoksun olan bu hayvan onları uzatıp büzerek istediği yere gidebilir. Salyangoz bunlar sayesinde her çeşit yüzeyde, hatta keskin bile olsa ilerleyebilir.

Ayak, arkasında gümüşlü bir salya bırakarak gider, bu salya hemen pıhtılaşarak sert bir hal alır. Bu salyanın görevi kösele ile toprağın sürtünmesini azaltmaktır.

Ayağın ön tarafında bulunan başın tepesinde dört tane duyarga vardır. Salyangoz kendini tehlikede gördüğü zaman onları hemen geri çeker. Bu duyargaların ikisinin (boynuzcukların) üzerinde bulunan kara noktacıklar bir denizaltının su yüzünü araştıran periskopu gibi etrafı kollayan gözlerdir. Diğer ikisi ise tat alma organıdır.

Başın alt tarafında yarık şeklinde ağız bulunur. Bu hayvanlar öylesine oburdur ki bir salyangoz sürüsü bir bostana daldığı zaman oldukça büyük zarar verir.

Salyangoz karnını doyururken ağzının içine bakabilmiş olsaydınız cevabını hemen bulabilmeniz mümkün olurdu. Ağzında, üzeri kitinden yapılı dişçikler bulunan dil (dişli dil) vardır. Bu dilin yine dişli olan çenesine sürdüğü salata yaprağı, kısacık zamanda bir posa halini alır.

ORGANLARI BİR MANTOYLA ÖRTÜLÜDÜR

İç organların hepsi kabuğun içinde ve manto denilen bir çepere sarılmış haldedir. Bu oldukça önemli bir «deri»dir. Çünkü kabuğu oluşturan ve akciğer işini gören boşluğu sağlayan odur.

Kabuk yoluyla nasıl solunum yaptığını görmek ister misiniz?

Öyle ise sağ tarafta kabuğa yakın bir deliği arayın: Hava buradan girip çıkar. Onu birkaç dakika gözlerseniz gerçekte belirli aralıklarla açılıp kapandığının farkına varırsınız. Salyangoz böylelikle solunum yapar.

Bu deliğin yanında bir küçük delik daha vardır ki, buradan vücudun fazlalıkları atılır. Bundan başka başın yakınında ve daima sağ tarafta bir delikçik daha bulunur; buradan da yumurtalar çıkar.

Bu yumurta deliğinin yalnız dişilerinde bulunduğunu ve erkeklerinde olmayacağı aklınıza gelebilir ama hiç de öyle değildir. Çünkü salyangozlar aynı zamanda hem erkek hem dişi yani erdişi (erselik) dirler.

SALYANGOZLAR NEREDE YAŞAR

Artık onu iyice tanıdığınıza göre bos tanlarda, bahçelerde, ormanlarda, gölgelik ve nemli olan her yerde arayabilirsiniz.

Birkaç tane salyangozu, içinde marul yaprakları bulunan büyükçe bir bardağa koyarsanız onları daha iyi inceleyebilirsiniz. Salyangozların bardaktan çıkmasını önlemek için ağzına kafesli bir kapak koymalısınız.

SALYANGOZLARIN BESLENME ŞEKLİ

Ekilmiş bitkilerin körpe tomurcukları, taze ve lezzetli yeşillikler (lahana ve yeşil salata), fidanlık bitkileri ve meyveler onların tercih ettiği yiyeceklerdir. Mantarları da özellikle şapkalarından kemirerek delik deşik hale getirirler.

Biraz önce sözünü ettiğimiz bardakta onları bir müddet besledikten sonra, doğal yaşantılarını sürdürdükleri çevrenin benzeri bir yere çıkarınız ve önlerine marul yaprakları, çiçek taçları, ekmek kırıntısı, bazı ölü böcekler veya minicik et parçaları koyunuz. Böylelikle hangisini sevdiklerini öğrenerek onları daha kolaylıkla büyütebilirsiniz.

Üreme zamanı gelen salyangozlar toprakta bir delik açarak oraya, saydam bezelye tanelerine benzeyen yumurtalarını bırakırlar (soldaki resme bakınız).

Bu yumurtalardan çıkacak olan salyangoz yavrularının kabukları başlangıçta, kireçten yoksun olduğu için cam gibi saydam görünür.

Eğer bunlardan bir tane bulabilip incelerseniz; içinde bir şeyin çarpan bir yürek gibi oynadığını göreceksiniz. Evet bu gerçekten minicik ve dolaşımı sağlayan bir yürektir.

Salyangozlar başkalaşım evreleri geçirmezler, yani erişkin olmak için biçim değiştirmezler. Şimdi öğrendiğiniz gibi küçükler, sertleşmemiş kabukları bir yana, ana babalarının tıpkı benzeridirler.

Bunlar da ana babaları gibi, elverişsiz havalarda ve mevsimlerde kabuklarına büzülür kabuğun ağzını ancak soluk almaya uygun delikçikleri olan bir tükürük tablacığı ile örter (epifragma) uyku haline geçerler. Havanın çok sıcak ve kuru veya yiyeceğin az bulunduğu zamanlarda evciklerine kapanırlar ve çıkmak için özellikle bölge şartlarının uygun bir hale dönüşmesini beklerler.

GÖZDEN GEÇİRME VE BİLGİYİ KONTROL

1          — Özelliklerini açıklayarak bağ salyangozlarını anlatın; (gövdesi, kabuğu, mantosu) nerede bulunur, nasıl beslenir, nasıl ürer, yararlı mı, yoksa zararlı mıdır?

2          — Bağ salyangozunun kabuğu nasıl oluşmuştur?

3          — Dişli dil nedir?

4          — Salyangoza neden erdişi diyoruz?

5          — Salyangozların salyası neye yarar?

6          — Bağ salyangozu ile kabuksuz sümüklü böcek arasında ne fark vardır?

7          — Bağ salyangozlarının kabuk deliğine oluşturdukları epifragma neye yarar?

8          — Salyangozlar neden nemli havada veya hemen yağmurdan sonra yiyecek aramaya çıkarlar?

9          — Bağ salyangozlarının ekime zararlı olduklarını düşünüyor musunuz?

10       — Bunların benzerleri hangileridir ve yumuşakcaların özelliklerini nedir?

GÖZLEMLER (*) ARAŞTIRMALAR (**) PRATİK DENEYLER (***)

1          (**) Birçok karından ayaklının kabuklarını toplayın, iyice yıkayın, onları yapışkan bir madde ile tutturarak bir kutunun içine diziniz.

2          (**) Bağ salyangozlarıyla kabuksuz sümüklüböceklerin tarıma verdikleri zarar konusunda araştırmalar yapınız.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.