Site Rengi

DOLAR 5,9081
EURO 6,5210
ALTIN 283,6
BIST 93.981
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 25°C
Parçalı Bulutlu

Örümceklerin Özellikleri: Ne Yer, Nasıl Ürer, Hayatı Hakkında Bilgi

Örümceklerin Özellikleri: Ne Yer, Nasıl Ürer, Hayatı Hakkında Bilgi
02.05.2019
206
A+
A-

ÖRÜMCEKLERİN ÖZELLİKLERİ

GÖZLEME ÇAĞRI

1 — Örümcek nerelerde daha çok bulunur: Bodrumda, tavan arasında, bahçelerde, karanlık köşelerde, değil mi? Bir gün önce bulunmayan örümcek ağlarına ertesi gün rastladığınız olmuştur. Acaba örümcek bunları ne zaman ördü?

2          — Örümcek avını nasıl yakalar? Ağdaki bir böceği gözleyiniz; onun hemen kaybolduğunu göreceksiniz. Şimdi de çalışmasını seyrediniz. Ağ rüzgardan sallanırken örümcek neden koşuşmaktan vaz geçer? 

3 — Örümceği çalışırken hiç gördünüz mü? Ağını nereye ve nasıl tutturduğunu, ipek ipliğinin nereden çıktığını gözleyin.

4 — Bir örümcek ağına dokunursanız ne olur? Neden ağlarının bir yanı fazla yapışkandır? Yapışkanlığın yakalanacak avla bir ilgisi olabileceğini düşündünüz mü?

ÖRÜMCEKLERİN HAYATI

Bir örümcek ağına rastladığınız hatta onu kopardığınız olmuştur. Ama bu sefer özellikle örümcek ağı avına çıkacağız. İlgileneceğimiz örümcek bahçe örümceğidir: Gerçekte, en çok rastlanılan ve ağaçlarla arasına girdiği ağların mükemmelliği bakımından ilgi çeken bir tiptir. Onun bilimsel adı bahçe örümceğidir. Bir buçuk santim uzunluğunda ve kahverenginde olan vücudunun geri kısmında haç biçiminde beyaz lekeler vardır. Ona rastladığınızda ağını geriyorsa, sakın dokunup çalışmasını engellemeyin ve nasıl çalıştığını sabırla seyredin. Bu arada ilk not edeceğiniz şey bu hayvanın dört çift bacak ve yalnız iki parçaya ayrılan vücudunun başlı göğüs (başla göğüs kaynaşmış bir halde) ve karından oluştuğudur. Bu ilk özelliklerden örümceğin bir böcek olmadığını çıkarabilirsiniz. (Çekirgenin vücudu nasıl bölündüğünü ve kaç tane ayağı olduğunu hatırlayınız.)

Şimdi bir büyüteç yardımıyla başlı göğüste gözleri araştırın. Hemen rastlayacağınız sekiz tane basit göz, size olağanüstü bir görüntü karşısında kaldığınızı zannettirecektir. Halbuki örümcekler zayıf görüşlüdür, hatta mağarada yaşayan kaçlarını avının etine batırır ve bir enjeksiyon şırıngası gibi oyuk olan deliklerinden zehrini akıtır.

Bunun yanı sıra bu korkunç ölüm araçlarını yuva hazırlamak ve küçük şeyleri taşımak için de kullanır. Kıskaçların yanında hayvanların duyargası yerine geçen çok duygulu iki takı vardır; çitlerin bazı türleri tamamen kördür. Gözlerinin önünde bükülebilir tek bir çengelle sonuçlanan iki güçlü kıskaç vardır. Bu kıskaçlar örümceğin savunma ve avlanma silahlarıdır. Her kıskacın gerisinde öldürücü zehrini zehir çengelinin içine akıtan bir zehir bezi vardır. Örümcek, avını hareketsiz bırakmak istediği zaman kıs bunlara duyu ayağı denir. Bahçe örümceği ağına yakalanmış avına yaklaşmak için zayıf görüşlü basit gözlerinden çok bunlara güvenir.

ÖRÜMCEKLER NASIL BESLENİR

Yemez ama yakaladığı böceklerin iç sıvılarını hırsla emerek vücutlarını tüm boşalmış bir hale getirir.

Örümceğin bacakları, görünüşte çekirgeninkinden pek farklı değildir. Bunlar da bölütlere (boğumlara), yani aralarında eklemli çeşitli parçalara ayrılmışlardır. Ayaklarının sonunda bulunan çengeller, ağ üzerinde yürümelerini sağlar. Halbuki son çiftinkiler ağın ipliklerini örmeye yarayan «tarak» şeklinde çengellerle son bulurlar.

İPEK «FABRİKASI»

Şimdi onun karnına bakın. Bazen aklın almayacağı kadar şişen kırbacık sayesinde örümcek, bir sene açlığa bile dayanır. Büyüteci elinizden bırakmadan incelemenize devam edin. Karnın sonunda ağ örme organlarına, yani içinden ağını örmek için ipek iplik çıkan kabarcıklara rastlayacaksınız. Her kabarcık iplik salyalarını (ancak mikroskopla görülebilen) yüzlerce minik tüpten alır. Bu iplikler birleşerek daha kalın ve sağlam bir iplik haline gelirler. Bu şekilde de örümcek çeşitli kalınlıkta birçok iplik oluşturur.

Örümceğin çeşitli kalitelerde ipekten ağ örebildiğini biliyor muydunuz? Gerçekte ağın ana çizgileri için kuru ve sert, helezon için de elastiki ve yapışkan bir iplik kullanır. Bu, içine düşen böcekler için gerçek bir kapandır.

Biraz da kır örümceğinin ağını nasıl yaptığına bakalım. Kır örümceği ilk iş olarak bir dalın veya yaprağın üzerine yapışkan maddeden bir damla damlatıp, kendini boşluğa bırakır. Ağırlık zoruyla uzayan ve hava temasıyla sertleşen bu damla incecik ve çok sağlam bir tel halini alarak onun boşlukta asılı kalmasını sağlar. Örümcek kendine göre uygun bir yere gelince durur ve tekrar yukarı çıkarak eski ipliği sağlamlaştırmak içim üzerine birkaç damla daha ekler. Bu çift iplik «a na ipliği» oluşturur. Şimdi o, hafif bir esintinin serbest kalan ucu bir dala veya yaprağa ulaştırmasını bekler. Bu da olunca ağ yapımına «yol» açılmış demektir.

Artık yapılacak iş tepelerinden dallara ve yapraklara tutturulmuş üçgen veya dörtgen biçimindeki ağı örmek için bu işlemleri tekrarlamaktır. Ya içini? Örümcek önce üçgenin veya dörtgenin özekinden (merkezinden) geçen bir iplik yapar, sonra bu telin orta noktasından başlayarak özek ile dış kenar arasında ağını kurar ve özeğe döner. Daha çok geniş ve geçici o lan birinci helezonu örer. Gerçekte iyi çalışabilmek için yapı iskelesi gibi kurduğu bu ağı, işi bitince bozar. Birinci helezonun bitiminde bundan daha sık ve çok yapışkan fakat dayanıklı olan İkincisini yapar. Bu seferki çalışması kenardan özeke doğrudur. Önce de söylemiş olduğumuz gibi ağın dış iplikleri düzgün, helezonunkiler ise kuvvetlice yapışkandır. Denemek ister misiniz?

Elinizin üstüne veya bir kağıt parçasına biraz talk pudrası koyarak ağın üzerine üfleyiniz; talk pudrasını daha çok emen yapışkan teller, daha beyaz olacaktır.

ÖRÜMCEKLER NASIL SOLUNUM YAPAR

Örümceğin çift solunum aygıtı vardır.

Gerçekte böcekler gibi trakeleri bulunursa da bu sistem akciğerlerle birlikte iplik yapma organının yakınındadır. Bu ciğerler biraz garipçedir; ast katlara bölünmüş boşluklardan, kitap sayfaları biçiminde ve bol kanlı çeperlerden oluşmuştur. Karındaki bir delikten giren hava bu yapraklar Gerçekte böcekler gibi trakeleri bulunursa da bu sistem akciğerlerle birlikte iplik yapma organının yakınındadır. Bu ciğerler biraz garipçedir; ast katlara bölünmüş boşluklardan, kitap sayfaları biçiminde ve bol kanlı çeperlerden oluşmuştur. Karındaki bir delikten giren hava bu yapraklar arasında dağılarak kanı oksijenlendirir.

ÖRÜMCEKLER NEREDE YAŞAR

Kır örümceği bahçelerin tipik bir örümceğidir. Bostanlarda, ormanlarda, çalılıklarda, dallar ve yapraklar arasında, tellerini gerebileceği her yerde en güzel ve mükemmel ağlarını kurar. Akşam sular kararırken, saklandığı yeri terk ederek bir yaprağın üzerine çıkar ve orada uzun bir süre durur. Bu herhalde, işe başlamadan önce hava şartlarını kollamak için olsa gerek!

Şu bir gerçektir ki örümcek, yağmurun yaklaştığını sezince işe başlamaz veya başladığı işi terk eder. Köylüler geçmiş zamanlarda olduğu gibi günümüzde de bu doğal meteoroloji bilgininden yararlanırlar.

Şurada burada rastlanılan diğer türdeki ağların biçimi kır örümceğininki gibi geometrik mükemmellik taşımaz. Çoğu zaman ağın şekli değişir (her tür için ayrı bir özellik taşır) ve bazen de yalnız değişik yönlere çekilmiş ipliklerden oluşmuştur. Bunlar her ne kadar dağınık görünüyorlarsa da yine pekala bir avı yakalama görevini başarır.

ÖRÜMCEKLER NE YER

Örümceğin, avlarını yakalamak için ağ kurduğunu gördük. Gerçekte av, helezonun yapışkan tellerine tutununca kurtulmak için çabalanır, dolayısıyla ağı kımıldatır. Bu sallantıyı sezen örümcek hemen oraya koşar.

Bunu siz de deneyebilirsiniz:

Ağın üzerine bir kuru yaprak bırakınız; bu ağı titretmediği için büyük bir ihtimalle örümcek yerinden bile kıpırdamayacaktır. Şimdi de bir diyapazonu kuvvetle bir taşa vurun ve ağa yaklaştırın. Diyapazondan çıkan ses dalgaları ağı titreştirir ve buna aldanan hayvan her zamanki ava geliyormuş gibi hareket edecektir. Ama diyapazonun yenilebilecek bir böcek olmadığını hemen sezecektir.

Örümcek ilk iş olarak avını yapışkan bir damla ile ağlara pekiştirir, sonra onu şişe geçirilmiş bir piliç gibi kıpırdamayacak şekilde telin içine sarar, kıskaçlarının zehriyle onu hareketsiz bırakır veya öldürür. Bu çabadan sonra onu yemeye hazırlanır. Bu iş de oldukça ilginçtir: Avını vücudunu birçok yerinden yaraladıktan sonra bağırsak bezlerinin geliştirdiği iç suyunu çıkarır ve onları zavallının etine içitim (enjekte) eder.

Bu iç suları hayvanın iç dokularını çabucak eritir ve böylelikle örümcek onları son damlasına kadar emebilir.

ÖRÜMCEKLER NASIL ÜRER

Örümcek (söz konusu olan bahçe örümceğidir) sonbaharda sarı bir ipek koza içine bıraktığı yumurtalarına karşı çok şefkatlidir. Yumuşak ve çok küçük olan bu yumurtaları bir dalcığa veya çalılıkların içine asar. İlkbaharda doğan küçükler tıpkı ana babalarına benzerler; erişkin hale gelmek için dört beş değişim geçirmeleri gerektir.

Her örümcek bir kabukla kaplıdır, bildiğiniz gibi bu kabuk hayvanla birlikte büyümez. Bu nedenle belirli zamanlarda bunun bırakılması gereklidir.

Örümcekler doğdukları zaman erişkinlere benzerler (başkalaşmaya uğramazlar) . Doğduktan birkaç gün sonra iyi bir ağ kurup kendi kendilerine beslenebilirler. Bir örümceği bacaklarından yakalamaya çalışırken bunlardan birinin koptuğu ve hayvanın öylece kaçtığı acaba hiç başınıza geldi mi? Gerçekte onlarda da ototomi olayına rastlanır.

ÖRÜMCEKLERİN FAYDALARI VE ZARARLARI

Örümceklerin, birçok zehirli hayvan türleri arasında ayrı bir yeri vardır. Genellikle böcekle beslendikleri için yararlı hayvan sayılırlar. Yapılan araştırmalara göre bir hektar toprakta yeraltı ve yerüstünde beş milyondan çok örümcek yaşadığı saptanmıştır. Doğal olarak hepsinin avladığı böceklerle, o bölge büyük bir böcek kalabalığından arınmış olur.

Doğa bilginlerine göre, örümcekler bir talihsizlik olarak yeryüzünden kalksa, bu bir felaket olur. Gerçekte, şimdilik bizi pek rahatsız etmeyen böcekler o kadar çoğalacaklardır ki gezegenimizin doğal dengesi bozulacaktır.

İtalya’da bulunan ve örümceklerin tek zehirli türü olan karadul çok kötü bilinen Brezilya karaduluna yakın akrabadır. (Bu örümcek, çiftleştikten sonra erkeğini öldürdüğü için bu adla anılır.)

Bununla birlikte, zehri konusunda çok abartmalar yapılmıştır. Gerçekte, ısırması ölümle sonuçlanmaz ama genellikle yanıklar ve acılı büyük rahatsızlıklar yapar.

Özelliklerini birlikte hatırlayalım:

— Vücutları başlı göğüs ve karın olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır.

— Sekiz basit gözleri vardır.

— Dört çift bacakları vardır.

— Yumurtayla ürerler.

Üçgen örümcekler, su örümcekleri, yengecimsi örümcekler, yer örümcekleri, uyuz böcekleri ve akrepler de örümceğimsigillerdendir.

GÖZDEN GEÇİRME VE BİLGİYİ KONTROL

1          — Özelliklerini, ağını nasıl ördüğünü, nasıl solunum yaptığını, bulunduğu yerleri, beslenmesini, üremesini, yararlı mı zararlı mı olduğunu belirterek örümceği anlatın.

2          — Örümcekler ağlarını örerken neden buraya yapışıp kalmıyorlar?

3          — Örümcekleri böceklerden ayıran özellikler nelerdir?

4          — Örümceğin duygu ayaklarının görevi nedir?

5          — Örümcek avını ne şekilde zehirler, felce uğratır veya öldürür?

6          — Dünyanın en zehirli örümceği hangisidir?

7          — Yavrularını uzun zaman sırtında taşıyan örümcek hangisidir?

8          — Neden örümceklerin doğa ekonomisinde büyük bir önemi vardır?

9          — Örümceklerin yumurtalarına gösterdikleri özenden söz ediniz.

10       — Kır örümceğinden başka örümceğimsilerden hangi örümcekleri biliyorsunuz ve bunların ne gibi özellikleri vardır?

GÖZLEMLER (*) ARAŞTIRMALAR (**) PRATİK DENEYLER (***)

1          (**) Bir ansiklopediye başvurarak en çok rastlanılan örümcekleri alışkanlıkları (ağ dokumaları, seçtikleri böcek tipleri, analık özenleri) bakımından bir araştırma yapın. Sonra, bu incelemenizi akreplere kadar yürütün.

2          (***) Haçlı örümceğin ağını dokuduğu sırada özelliklerini inceleyin. Bacaklarını, kıskaçlarını, duyu ayaklarını, ağ örme organını belirterek hem örümceği hem de ağını çizin. 

Ağ örmenin değişik evrelerinde nasıl davranır?

Üçgenin veya dörtgenin her kenarına, bir sıra numarası, telin bütününe bir numara ve her helezona da birer numara verin. Son, kesin helezonun hareket noktasını da işaretleyin. Her üç elemandan birini ayrı bir renge boyayın.

3          (**) Örümceklerin yapışkan İpliklerini bir mercekle inceleyin. Göreceksiniz ki yapışkan sıvı damlacıkları birbirinden ayrı uzaklıktadır, örümceğin bu sonuca nasıl vardığını ortaya çıkarmak için şu deneyi yapın: İki tahta destek arasına bir çelik tel (bir gitar teli olabilir) gerin, onun altına kırmızı veya kolayca seçilir başka renkte bir boyayı fırçayla sürün. Büyüteçle baktığınız zaman sıvının her yerde aynı şekilde yayılmadığını göreceksiniz. Şimdi bir parmağınızla teli titreşim haline getirin, bu kez yeniden baktığınızda boyanın birbirine eşit aralıklı damlacıklarla dağıldığını göreceksiniz. Örümcek aynı sonucu nasıl elde ediyor? (Örümceği ağ örerken inceleme yoluyla bunu öğrenebilirsiniz.)

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.