Site Rengi

DOLAR 5,6914
EURO 6,2874
ALTIN 275,2
BIST 100.471
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 23°C
Sağanak Yağışlı

Mercanların Özellikleri: Canlılara Verdiği Zararlar Nelerdir?

Mercanların Özellikleri: Canlılara Verdiği Zararlar Nelerdir?
01.05.2019
130
A+
A-

MERCAN

GÖZLEME ÇAĞRI

1          — Birçok kimse mercanın bir bitki olduğunu zannederler. Halbuki o «polip» diye adlandırılan minicik hayvanlardan oluşmuş bir varlıktır.

Yukarıdaki fotoğrafı inceleyiniz: Birincisi size suyun durgun zamanında mercan «gökdelen»lerin den dışarıya çıkan «polip»leri gösteriyor. İkincisi ise suyun hareketli halinde ne şekil aldıklarını açıklıyor. Saptadığınız fark nedir? Tehlike yaklaştığında küçücük «polip»ler ne tepki gösteriyorlar?

2          — Bu resimde gördüğünüz hayvanları tanıyabiliyor musunuz? Bunlar aynı gruba bağlı ve denizlerimizde çok yaygındırlar.

MERCANLARI BİRLİKTE TANIYALIM

Dünyamız sonsuz bir harikalar kaynağıdır. Her hayvan ve her bitki varlığını önceden tahmin edemediğimiz şeyleri bize açıklar. Örnek olarak hayvanların da değerli taş yapabileceğini hiç aklınıza getirdiniz mi? Bununla beraber denizlerdeki birçok varlık bu yolda üremektedir.

Mercan da, yaşantısı sürprizlerle dolu olan bir hayvandır. Şimdi Akdeniz ve tropikal denizlerin kıyılarını süsleyen adacıkların nasıl oluştuğunu araştırmaya çalışalım.

Öncelikle şunu söyleyelim ki, bazı akvaryumlarda ve zooloji müzelerinde görmüş olabileceğiniz mercan, bir tek hayvan olmayıp çok sayıdaki hayvancıkların bir araya gelmesinden oluşmuş bir topluluktur.

Bunlardan her biri polip adını taşır; biçimi ise etrafı dokunaçlarla sarılı ve pembe beyaz bir keseceği andırır.

Her polipin içinde ancak bir «damarlı mide boşluğu» vardır. Yaşaması için gerekli olan bütün işler sindirim, kan dolaşımı, solunum, boşaltım vb.) hep bunun içinde olup biter.

Bir mercan topluluğunu doğal çevresi içinde inceleyebilmiş olsaydınız; çeşitli renklerde ve dallı budaklı birçok minik ağacın bir araya geldiğini görecektiniz. Yüksekliği en fazla 30 santimi bulan bu ağaçların üzerini bembeyaz çiçeklerle örtülü olarak bulacaktınız.

Çiçekler minik polipler, ağaçlar ise bunların deniz suyundan çekip aldıkları ve kalsiyum karbonat ile oluşturdukları destekleridir. Bir dalı daha yakından incelediğiniz zaman, her «çiçek»çiğin bir yuva içinde bulunduğunu ve topluluğun bir yere dokunması veya kırılması halinde hemen içeriye saklandığı gözünüze çarpacaktır.

Böylelikle daha iyi baktığınız zaman her dalın mercan dokusu ile sarılmış olduğunu ve bir ağaç kabuğunu andıran bu dokunun içten içe kanalcıklarla her polip arasında bağlantı kurmuş olduğunu göreceğiz.

Mercan topluluğunun yaşantısındaki en ilginç olay; bir polip tarafından ele geçirilen besin maddesinin tamamen sindirilmeyerek, eritilip yararlı bir hale getirildikten sonra kanallar yardımıyla topluluğun bütün varlıklarına ulaştırılmasıdır. Böylelikle besinden yoksun yerde kalan polipler de diğerleri gibi beslenmek ve gelişmek olanağını bulurlar.

POLİP YUVASI NASIL OLUŞUR

Bir polip yuvası, deniz suyunda hayli dolaştıktan sonra bir dayanağa rastlayıp kendi etrafında kalkerden desteğini kuran bir tek polipten oluşur.

Bir süre sonra yumuşak mercan dokusunda küçük fışkırmaların (tomurcuk) belirdiğini ve sonra bunlar alçalınca da aynı miktarda polipin ortaya çıktığını göreceğiz. Bu poliplerden her biri ilk polip gibi davranır: Demek oluyor ki topluluğun kurulmasına yardım eder ve diğer polipleri doğurur. Bu garip üreme şekline gemmation (tomurcuklanma) denir.

MERCANLAR NEREDE BULUNUR-YAŞAR

Mercan topluluklarına sıcak ve daha çok tropikal denizlerde rastlanır. Bunların yaşayabilmeleri için suyun sıcaklığının en aşağı 20° C olması gerekir. Bundan başka üzerinde üreyecekleri kayalar da 4050 metrenin altında olmamalıdır. Mercanlar Napoli körfezinde ve Sardunya kıyıları boyunca Akdeniz’in kıyıları etrafında da bulunurlar.

Şüphesiz, mercanada (atol)lardan söz edildiğini duymuşsunuzdur; yani yuvarlak biçimde, ortasında bir gölcük bulunan ve denizle bağlantısı olan adacıklardan: Bunlar da yine mercanların işidir.

MERCANLAR NASIL ÜRER

Polipler iki şekilde ürer: Bunlardan biri, yukarıda bahsettiğimiz tomurcuklanma; diğeri de bildiğiniz gibi yumurtlama yoluyla olan üremedir.

Yumurtadan önce bir küçük kurt (planula) çıkar. Bir süre su içinde rahatça yüzdükten sonra bir kayaya yapışır, bir polip haline dönüşür ve bir polip yuvası oluşumuna yol açar.

Mercanı incelerken SELENTERELERDİ de tanımış olduk.

Özelliklerini birlikte hatırlayalım:

— Su içinde yaşayan ve içlerindeki bir boşluk sayesinde sindirim, solunum ve dolaşım işlerini başaran hayvanlardır.

— Çıkardıkları dalayıcı bir maddeyi savunma silahı olarak kullanırlar.

— Üremeleri yumurta ve tomurcuklanma yoluyladır.

Madrepor, deniz şakayıkı, denizanası, hidra, deniz domatesi de selentereler’dendir.

Deniz domatesinin canlı kırmızı bir rengi vardır. Gelgitli denizlerdeki su üstü karalarda yaşar. Deniz alçalınca büzüşerek bir «domates» manzarasını gösterir. Çapı aşağı yukarı 7 santimdir.

Deniz şakayıkı, biçiminin güzellik ve zarafeti bakımından dağınık taçlı bir çiçekle kıyaslanabilir.

Madreporlar pastel renklerde acayip ve güzel şekiller oluştururlar. Meydana getirdikleri yapıt, Beşinci Kıta’nın kuzeybatı kıyılarında uzanan 1200 mil boyundaki büyük Avustralya seddidir. Yukarıda, yeşil hidra tatlı suda yaşar.

GÖZDEN GEÇİRME VE BİLGİYİ KONTROL

1          — Özelliklerinden söz ederek mercan (poliplerin nasıl oluştuğunu, nasıl çatı kurduğunu, mercan dokusunun ne olduğunu ) anlatınız. Bundan başka nerede bulunduğunu nasıl beslendiğini, nasıl ürediğini de söyleyiniz.

2          — Acaba süs eşyası olarak kullanılan bir mercan dalcığı gördünüz mü? Bu mercan parçası topluluğun hangi tarafından koparılıp alınır?

3          — Bir mercan topluluğu nasıl oluşur?

4          — «Mercanada»lar nedir? Nasıl oluşmuşlardır?

5          — Mercanların benzerleri hangileridir ve ne gibi özellikleri vardır?

GÖZLEMLER (*) ARAŞTIRMALAR (**) PRATİK DENEYLER (***)

1          (*) Bir mercan dalının kimyasal bileşimi hakkında araştırmalar yapınız.

2          (**) Yalnız kırmızı renkli mercanlar mı vardır? Mercanın diğer tipleri üzerinde bazı araştırmalar yapınız.

3          (*) Mercan avı nasıl yapılır? Mercanlar neye yarar?

4          (**) Sünger bir selentere olmamakla birlikte, denizlerde yaşar: Onun ticarette yararlanılan kısmı hangisidir?

5          (**) Ansiklopedilerden yararlanarak sünger grupları üzerinde bir araştırma yapınız.

6          (**) Ele geçirdiğiniz bir mercanın özelliklerini inceledikten sonra onun bir dalını çizerek en önemli kısımlarını gösteriniz.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.