Kıta Oluşumu Hakkında Kısa Bilgi

Kıta Oluşumu Hakkında Kısa Bilgi

Kıta Oluşumu (Epirojenez)

Yer kabuğunu oluşturan levhalar, manto üzerinde belirli bir dengede bulunmaktadır. Buna izostatik denge denir. İzostatik denge, levhaların yükünün artması ya da azalmasına bağlı olarak değişmektedir. Bu durumda yer kabuğu yükselmekte ya da alçalmaktadır. Tabakaların karşılıklı durumları bozulmadan, yer kabuğunun geniş alanlarının yavaş bir tempoyla yükselmesi veya alçalmasına epirojenez denir.

Epirojenik hareketler iki nedenle gerçekleşir. Bunlardan birincisi levhaların yanlardan sıkıştırılmasıyla olur. Bu olay sonucu yer kabuğu parçası yükselir. Epirojenik hareketlerin diğer nedeni levha yükünün artması ya da azalmasıdır.
Dış kuvvetler tarafından karalardan taşınan milyonlarca tonluk çakıl, toprak ve çeşitli materyaller, okyanus diplerinde toplanarak kara yükünün azalmasına neden olur. İklim olaylarının büyük ölçüde değişikliğe uğraması sonucu buzullar eriyerek karalar üzerindeki ağırlığı azaltır. Böylece hafifleyen kara, mantonun kaldırma kuvvetinin etkisiyle yükselmeye başlar. Kara yükselince deniz seviyesi geriler, deniz altındaki bazı yerler kara hâline gelir. Bu olay sonucu eski kumsallar yükseklerde kalarak kıyı taraçalarını oluşturur. Karaların yükselmesine bağlı olarak deniz seviyesinin gerilemesine regresyon denir (5.7.Şekil).
Volkanik olaylar sonucu çıkan milyonlarca tonluk materyal, buzul oluşumu ve dış güçler tarafından taşınan materyallerin belirli bölgelerde birikmesi kara yükünü artırır. Ağırlaşan kara, mantoya daha fazla batar ve kara kütlesinde genel bir çökme meydana gelir. Kara çökünce deniz karaya doğru ilerler ve kıyının bir kısmı deniz altında kalır. Denizin karaya ilerlemesine transgresyon denir (5.8.Şekil).

Kara kütleleri ile denizel ve okyanusal kabuğun ağırlıkları, mantoya batma oranları sürekli değişir. Bu­na bağlı olarak kıta ve okyanuslarda, çok yavaş gelişen karşılıklı yaylanmalar gerçekleşir. Yapılan araştır­malar, yer kabuğundaki bu yaylanmaların günümüzde de sürdüğünü göstermiştir. Fakat bu hareketler çok yavaş olmaktadır. Örneğin buzul dönemlerinde buzullarla kaplı olan İskandinavya Yarımadası, buzulların erimesiyle hafiflediği için yükselmektedir. Yine eski buzul alanı olan Kanada’nın Labrador Yarımadası da yükselen yerlerdendir.

kita-olusumu