Site Rengi

DOLAR 5,7277
EURO 6,3365
ALTIN 268,7
BIST 106.880
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 22°C
Parçalı Bulutlu

Çimlenme Nedir, Nasıl Oluşur: Çimlenme için Gerekli Faktörler

Çimlenme Nedir, Nasıl Oluşur: Çimlenme için Gerekli Faktörler
30.04.2019
230
A+
A-

ÇİMLENME

1          — Birinci bardakta henüz suya konmuş fasulye ta-nelerini, ikinci bardaktaysa bu kuru fasulye tanelerinin birkaç gün sonraki halini görüyorsunuz. Acaba bu fasulye tanelerindeki değişikliğe sebep olan olay nedir?

2          — Fasulye tanelerini biri kuru diğeri nemli birer pamuk parçasının üzerine yerleştirin. Birkaç gün sonra ne gibi bir değişme olmuştur.

3          — Evdeki soğan veya patateslerin zaman zaman filizlendiklerini görmüşsünüzdür. Bu filizlenmiş patates veya soğanı filizin hemen yanından diklemesine kesip fasulyeninkiyle karşılaştırın. Ne gibi bir fark göreceksiniz? Bunlara neden tohum denemez.

BİR BİTKİNİN DOĞUŞU

İnsan, hayvan veya bitki gibi bir canlı varlığın doğumu her zaman etkileyici bir olaydır. Bu etkileyici olayla hepimizin ilgilenmesi gerekir.

İlk bakışta hareketsiz gibi görünen bitkiler, bilhassa meyve ve yapraklarını kaybettikleri kış aylarında, cansız birer varlık hissini verirler. Oysa ilkbahardaki uyanışlarıyla birer canlı varlık olduklarını ispat ederler.

Bir bitkiyi tanıyabilmek için, onu her devresinde incelemek gerekir. Biz de bu incelemeye çimlenme devresinden başla-yalım.

Şimdi şu basit deneyi yapınız. Bu deney sizlere çimlenme olayını açıklayacaktır.

DENEY 1

Birkaç fasulye tohumunu 24 saat ılık suda bırakın. Bu fasulye tohumlarının üzerinde bir buruşma göreceksiniz, çünkü iç kısımları dış kısımlara nazaran şuyu daha yavaş emerler. Birkaç saat sonra iç kısımlarda suyu emip şişeceklerinden dış kısımların da pürüzsüzleştiğini göreceksiniz.

Bu fasulye tohumlarından birini dikkatle inceleyin. Üst kabuğunu tohumu zedelemeden soyun. Bu üst kabuğa tohum zan denir.

Tohum zarını çıkarttıktan sonra içinde dışı iç bükey içi düz, beyazımtırak kalınca iki yaprak göreceksiniz. Bunlar çeneklerdir. Bu iki çenek embriyon denilen ve pirinç tanesi büyüklüğünde olan bir organla birbilerine bağlıdır. Bu kısmı bir büyüteçle inceleyin.

Bu incelemede önemli birçok nokta göreceksiniz: Kökçük denilen küçük kök, iki çeneğin bağlı olduğu gövdecik ve tomurcuk denilen çeneklerin üzerindeki yaprakçıklar.

Tohum zan, tohumları muhafaza etmeye yarar. Çenekler ise embriyonun ilk besi depolarıdır. Embriyon ise bitkinin büyüyecek kısmıdır.

Peki bunun böyle olduğunu nasıl anlayacağız diye düşünebilirsiniz. Kolayı var: Bu sefer fasulye tohumlarını su yerine nemli bir pamuğun üzerine koyunuz. Birkaç gün karanlıkta muhafaza ettikten sonra, küçük bir kökün pamuğun içerisinde uzanmakta olduğunu göreceksiniz. Bu kök pamuktaki suyu emerek uzayacak, bazı yan dallar da salarak suyun daha fazla emilmesini sağlayacaktır. Böylece gövdecik uzayacak iki küçük yeşil yaprak verecektir.

DÜŞÜNÜN VE CEVAPLANDIRIN

■         Fasulye tohumlarını ılık su yerine kaynar suya koysak ne olur? (Cevabınızı vermeden önce embriyonun canlı bir bitkicik olduğunu aklınızdan çıkarmayın).

■         Tohumları daha uzun bir süre suda bırakırsanız, çimlenme olayı yine de mümkün olur mu? Kaç gün sonra tohum canlılığını kaybeder?

■         Tohumu, kabuğunu çıkarıp ekerseniz bitki büyür mü? (Kabuklu ve kabuksuz bir tohumu ekerek bunun deneyini yapın).

■         Tohumun, çenek yapraklarından biri koparılırsa, çimlenme olayı bir noktada durabilir. Niçin?

B Embriyonun kökçüğü koparılırsa ne olur? (Köklerin görevlerini düşünün).

SONUÇ

Bir tohum uç kısımdan meydana gelir: Tohum zarı, çenek yaprakları ve embriyon. Birincisi tohumları muhafaza eder. Çenekler embriyonu beslerler. Embriyon ise tohumun canlı kısmıdır.

Çimlenmiş olan bitkileri şimdi de toprağa veya bir saksıya ekip gelişmelerini daha iyi bir şekilde inceleyin. Bu bitkicikleri sulu pamukta bıraksaydınız bir süre sonra gelişmelerinin duraklayacağını görecektiniz. Çünkü su bitkiyi beslemeye kâfi gelmeyecekti. Toprakta ise bunun içinde bulunan türlü madensel tuzlar bitkinin yaşamasını sağlayacaklardır.

ÇENEKLER HAKKINDAKİ BİLGİNİZİ GENİŞLETELİM

Bir fasulye tohumunu birkaç saat ılık suda bıraktıktan sonra bir bıçakla çenek kısmını iyice kazıyıp etli kısmını su dolu bir kaba atın. Suyu karıştırırken birkaç damla tertürdiyot damlatın. Suyun mavimtırak bir renk aldığını göreceksiniz.

İçinde un bulunan küçük bir torbayı, başka su kabına batırıp çalkalayın. Bu kaptaki su, süt rengi ve kıvamına gelecektir. Bu suyun da içerisine birkaç damla tentürdiyot damlattığınızda bu kâsedeki suda da bir mavileşme göreceksiniz

Demek oluyor ki incelediğiniz fasulye çeneğinde de unda olduğu gibi tentürdiyot tarafından renk değiştirebilen bir madde var. Bu renk değiştirme olayı sizlere nişastanın mevcudiyetini açıklayacaktır. Kendi kökleriyle tamamen beslenemeyen bitkiler nişastadan yararlanarak beslenirler. Daha sonra gelişince topraktan su ve madensel tuzları emerek yaprakları sayesinde bunları nişastaya çevirirler.

Tohumların bazıları tek çenekli bazıları ise iki çenekli olurlar. Bundan dolayı da, bitkiler tek ve iki çenekli olmak üzere iki kısma ayrılırlar. Buğday ve tahıllar tek çenekli bitki türündendir. İki çenekli bitki türünden daha fazla çeşit göze çarpar. Bütün meyve ağaçları, tohumlarını yediğimiz baklagiller iki çenekli bitki türüne girerler.

SOĞAN VE YUMRULAR

Nişasta yalnız tohumlarda değil soğan ve yumrularda da bulunur.

DENEY 2

Bir patates yumrusuyla bir sümbül soğanı alın. Önce patatesi soyup, iyice kazıyın ve meydana gelen sıvıyı içinde su olan bir kaba damlatın. İyice karıştırdıktan sonra bir-iki damla tentürdiyot ilave edin. Beri yanda sümbül soğanın bir parçasını kopardıktan sonra bu kopmuş yere de bir-iki damla tentürdiyot damlatın. Patatesin suyuna ve sümbül soğanına baktığınız zaman her ikisinde de nişasta bulunduğunu göreceksiniz

Bir saksıya, patatesle sümbül soğanı ekildiği taktirde bir süre sonra bunların filizlendiklerini göreceksiniz. Bu filizleri dikkatle inceleyin

DÜŞÜNÜN VE CEVAPLANDIRIN

■         Patates ve sümbül soğanı hakkında neler öğrendiniz?

■         Yeni filizler nasıl beslenirler?

■         Soğan ve yumrulardaki nişasta tükenince filizlenen bitkiler acaba neyle beslenirler?

SONUÇ

Yumrularla (patates) soğanlar (sümbül) ilkbaharda tomurcuklanınca bu filizlerin beslenmesini temin ederler. Bunlar ne kök ne de tohumdurlar. Gövdenin bir kısmı olup, toprak altında kalınca yeni bitkilerin yetiştirilmesinde bir besin kesesi vazifesini görürler.

GÖZDEN GEÇİRME VE BİLGİYİ KONTROL

1          — Tohum, nelerden meydana gelir ve her biri ne işe yarar?

2          — Çenekler neden yapılmışlardır? Çeneklerde nişasta olup olmadığını nasıl anlarsınız? Nişasta tohumda ne işe yarar?

3          — Bir bitkinin hangi bölümünde nişasta bulunur?

4          — Tohumları iki çenekti olan bitkilere ne denir? Bu türde tanıdığınız birkaç

bitkinin adını sayınız.

5          — Tohumları bir çenekli olan bitkilere ne denir? Tohumları bir çenekli olan

bitkilerden birkaç tanesini söyler misiniz?

6          — Soğan ve yumru nedir? Niçin bunlarda nişasta bulunur? Bunların kök olmayıp bitki gövdesi olduklarını nasıl anlarsınız?

GÖZLEMLER (s) ARAŞTIRMALAR (**) PRATİK DENEYLER (*“)

1          (**) Bahçelerde yetiştirilen çiçeklerin tohumlarını çimlendirmek için ne gibi işlemler yapılır? En uygun tohum ekme devresi hangisidir?

2          (***) Bir bardak alın içini çepeçevre kurutma kağıdıyla kaplayın. Sonra bardağı talaş veya ince kumla doldurun. Kurutma kağıdı devamlı olarak nemli kalacak bir şekilde bardağın içindekileri sık sık ıslatın. Kağıtla bardak arasına fasulye, bezelye veya mercimek tohumları koyun. Birkaç gün sonra bunların çimlendiğini göreceksiniz. Bu deney sayesinde çimlenme olayının bütün devrelerini inceleyebilirsiniz.

4          (***) Çimlenme için bitkilerin belirli bir sıcaklıkta bulunmalarının gerekli olduğunu ispatlayınız

► Uyarı: a) içlerinde nemli toprak bulunan 3 saksı alın. Aynı cinsten ve miktarda fasulye, bakla ve mercimek tohumu ekin, sonra saksıları numaralayın, b) 1 numaralı saksıyı buzdolabının buzluk kısmına, 2 numaralı saksıyı serince bir yere, 3 nu-maralı saksıyı ise sıcak bir yere yerleştiriniz. Her üç yerin de sıcaklık derecelerini bir yere kaydediniz, c) Her saksıyı bir cam parçasıyla örtün ve her gün sulayınız, d) Birkaç gün sonra gördüklerinizi tabiat günlüğüne kaydediniz.

DÜŞÜNÜN

■         Niçin saksıları cam parçasıyla örtüyorsunuz?

■         Hangi saksıda ilk çimlenme meydana geldi? Niçin?

■         Buzdolabına yerleştirdiğiniz tohumlara ne oldu? Niçin?

SONUÇ

Çimlenme için hava, oksijen ve gerekli sıcaklık şarttır.

5          (***) Çimlenme için suyun gerekli olduğunu ispatlayınız.

Uyarı: a) İçinde aynı cins ve eşit ölçüde toprak bulunan üç saksı alıp numaralayınız. b) 1 numaralı saksıdaki toprağın tamamen kuru olmasına dikkat ediniz (bunu sağlamanız için saksıyı sıcak bir fırına sokmanız yeterlidir.) c) Üç saksıya da eşit sayıda tohum ektikten sonra yalnız iki ve üç numaralı saksıları sulayınız. 1 numaralı saksıyı kuru bırakınız, d) İki numaralı saksıyı bir gün yeterince sularken üç numaralı saksıyı günde en az iki defa sulayınız. Bir numaralı saksıyı ise olduğu gibi kuru bırakınız, e) Üç numaralı saksının dibini tıkadıktan sonra buna bol su vermeye devam ederken iki numaralı saksıyı her gün yeterince sulayınız. 1 numaralı saksıyı kuru tutmaya devam ediniz, f) İzlenimlerinizi tabiat günlüğüne kaydetmeyi unutmayınız.

DÜŞÜNÜN

■         Kuru toprağa ektiğiniz tohumlardan ne gibi bir sonuç aldınız? Niçin?

■         Niçin 3 numaralı saksıdaki tohumlarda da çimlenme meydana gelmedi?

SONUÇ

Bir tohumun çimlenebilmesi için, ısı ve havadan gayrı suya da ihtiyacı vardır. Fakat suyun da belirli bir ölçüde olması gerekir. Fazlası çimlenmeyi sağlayacağı yerde durdurur ve o tohumu çürütür.

6          (***) Tohumların çimlenmesinde ışığın ne gibi bir etkisi vardır? .

► Uyarı: a) İki saksı alıp ikisine de eşit sayıda bezelye tohumu ekiniz. Sonra üzerlerini iki santim nemli toprakla örtünüz, b) Birini bol ışıklı bir yere, diğerini üzerine siyah bir örtü örttükten sonra karanlık bir yere bırakınız, c) Elde edeceğiniz sonuçları tabiat günlüğünüze yazınız.

DÜŞÜNÜN ■ Saksılardaki çimlenme niçin eşit zamanlarda meydana gelmedi?

SONUÇ

Çimlenmede ışığın etkisi de çok önemlidir.

7          (***) Çimlenme sırasında toprak altındaki gövdeciğin değişimlerini dikkatle inceleyiniz.

► Uyarı: a) Filizlenmiş 3 patatesle 3 sümbül soğanı alınız. İçinde yumuşak toprak bulunan 6 saksıya bunları teker teker yerleştirip üzerlerini 3-4 santim nemli toprakla örtünüz, b) Sonra bu saksıları numaralayınız, c) Toprağın nemli olup olmadığını sık sık kontrol ederek saksıları loş bir yerde muhafaza ediniz, d) Üç ayrı zamanda bu yumru ve soğanları saksılardan alıp gördüklerinizi tabiat günlüğüne kaydediniz.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.