Site Rengi

DOLAR 5,9125
EURO 6,5206
ALTIN 283,8
BIST 93.981
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 24°C
Sisli

Aşırı Duyarlılık Nedir: Reaksiyonları Nelerdir?

Aşırı Duyarlılık Nedir: Reaksiyonları Nelerdir?
21.04.2019
137
A+
A-

Aşırı Duyarlılık Belirtileri Ve Nedenleri

En çok rastlanan aşırı duyarlık tepkisi, çiçektozlarının yol açtığı saman nezlesidir. Burun akması, gözlerin yanması, aksırma gibi belirtiler yılın belirli aylarında ortaya çıkar.

Ev tozu, hayvan tüyleri ve mantar sporları da saman nezlesine benzer şikayetlere yol açabilir. Yine aynı türden maddelerin solunması sonucu, soluma güçlüğü ile birlikte seyreden astım nöbetleri görülür. Bu şikayetlerin en yaygın nedenlerinden biri tüm evlerde bulunabilen ev tozu akarlarıdır.

Aslında bütün besin türleri aşırı duyarlığa yol açabilir, ama başlıcaları süt, yumurta, meyve, fındık, ceviz ve kabuklu deniz hayvanlarıdır. Besinlere duyarlık kendini, çok değişik biçimlerde belli edebilir: İshal, kusma, astım nöbetleri, ciltte döküntüler, cildin pul pul görünüm alması, atopik egzama vb. Cilt belirtileri yüzde, elde, göğüste, kolların ön yüzünde ve dizlerin arkasında ortaya çıkar.

Arı ve eşekarısı sokması, acı vermesinin yanı sıra, bu hayvanların zehrine karşı binde bir oranında rastlanan aşırı duyarlık nedeniyle, söz konusu kişiler için son derece tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Ender de olsa an sokması, kişide solunum güçlüğüne ve bayılmaya yol açabilir. Hemen tıbbi girişim gerektiren bu duruma “anafilaktikşok” adı verilir.

Ciddi aşın duyarlık tepkisi yapan ilaçlar arasında penisilin, sülfonamitli antibiyotikler, barbitüratlı uyku ilaçları ve aspirin yer alır. Bu tür tepkinin en sık görülen belirtilerinden biri bütün bedende ortaya çıkan kızamığa benzer döküntülerdir. Daha ciddi durumlarda ise, böcek sokmasında olduğu gibi anafilaktik şok ya da karaciğer, böbrek ve kalp ile kan hücrelerinde hasar görülebilir.

Bir başka aşırı duyarlık tepkisi de cilde değen bir maddeye karşı gelişen, “temas dermatiti” adı verilen durumdur. Temas dermatiti etkenlerinin başlıcaları, kuyumculukta kullanılan nikel ile kozmetiklerde ve çeşitli alanlarda kullanılan, kimyasal bileşenlerdir. Bu maddelere değen cilt bölgesinde kızarma ve kaşıntı olur.

Nedenleri

Aşırı duyarlık, bedenin savunma sistemindeki bir bozukluktan kaynaklanır. Savunma sisteminin görevi, enfeksiyonlarla savaşmak ve bedene giren yabancı maddelerle birleşerek onları etkisiz bırakan antikorlar üretmektir.

Aşırı duyarlı kişilerde aynı tepki, “alerjen” adı verilen ve aslında zararsız olan maddelere karşı da görülür. Bir dizi uyarı sonucu histamin salgılanır. Bu madde iltihaplanmaya benzeyen olaylara, kaşıntılara, damarlardan dokuya sıvının geçmesine ve böylece şişmeye neden olur.

Bazen antikorlar ile alerjenler birleşerek, kandaki “polimorf” adlı akyuvarların dokuya zarar veren enzimler salgılamasına neden olurlar.

İlaca gösterilen bazı tepkilerde, ilaç doğrudan doğruya “yabancı madde” olarak tanınmaz, ama bedende bulunan proteinlerle, sözgelimi alyuvarların yüzeyindeki proteinlerle birleştiği zaman antikor oluşumunu uyarır. O zaman bedenin savunma sistemi harekete geçerek alyuvarları yok eder ve bir çeşit kansızlık (anemi) ortaya çıkar.

Çoğu insan için bütünüyle zararsız olan belirli maddelerin neden bazılarında aşırı duyarlık tepkilerine yol açtığı henüz tam anlamıyla bilinmemektedir. Aşırı duyarlık gösteren bireylerde kalıtsal bir bozukluk nedeniyle aşırı miktarda immünoglobulin E’nin (IgE) üretildiği sanılmaktadır. Bazı maddelerin sürekli olarak yüksek oranda kullanılması da, zamanla o maddelere karşı aşırı duyarlığın gelişmesine neden olabilir. Yeni bir kurama göre ise, normal koşullarda antijenlerin bedene girmesini önleyen sistemdeki bir bozukluk, aşırı duyarlık eğilimini artırmaktadır.

Aşırı Duyarlılık Tedavisi Ve Korunma

Tanı ve tedavi

Aşırı duyarlığın birçok türü deri testiyle saptanabilir. Besinlere karşı duyarlık, belirli bir besinin her yenişinde kusma ve ishal görülmesiyle anlaşılabilir. Duyarlığa yol açan besin bilinmiyorsa, doktor, bazı besin türlerini içermeyen bir liste hazırlar. Temas dermatitinin nedeni de belirli bir takının olumsuz etkisiyle kolayca saptanabilir. Eğer neden bilinmiyorsa, doktor evde ve işte çok rastlanan kimyasal maddelerle yapacağı testler sonucu bu maddeyi saptayabilir.

Aşırı duyarlığın bazı türleri ilaç ya da duyarsızlaştırıcı enjeksiyonlarla hafifletilebilir. Duyarsızlaştırma en çok çiçektozlarına karşı etkilidir, ama toz akarı ve arı sokması gibi etkenlere de uygulanabilir. Besinlere karşı duyarlık konusunda ise yarar sağlamaz.

Ender de olsa ilaç ve böcek sokması etkisiyle görülen anafilaktik şok, acil tıbbi girişim gerektirir. Adrenalin ile birlikte antihistaminik bir ilaç uygulanması, olayın atlatılmasına yardımcı olur.

 Korunma

Besin alerjisi ve temas dermatitinden korunmanın kolay olmasına karşılık, saman nezlesi ile astımdan sakınmak güçtür. Ev tozuna ya da akarlara karşı duyarlı olan astımlılar, tozlu eşyaları kullanmaktan kaçınmalı, evlerinin temiz ve tozsuz olmasına özen göstermelidirler. Ayrıca yapay maddelerden yapılan eşyalarda bu canlıların yaşama olasılığı daha düşük olduğundan, kuştüyü yerine yapay, maddelerle doldurulmuş yastık ve yorgan kullanmalıdırlar.

Bebeklerde besin alerjisi olasılığını azaltmak içinse, ilk üç ay içinde katkılı mamalar yerine anne sütü ile beslemek ve ilk altı ay içinde yumurta, fındık, ceviz gibi kabuklular ile kabuklu deniz hayvanları vermemek yerinde olur.

Aşırı Duyarlılık Hakkında Sorular

Çocuklarım bahçede oynarken kazayla bir eşekarısının yuvasını bozmuşlar ve arılar ikisini de sokmuş. Olaydan sonra oğlum ağırlaştı ve hemen hastaneye kaldırmamız gerekti, ama kızımın önemli bir rahatsızlığı olmadı. İki kardeşin farklı tepki göstermesinin nedeni nedir ve yeniden arı sokarsa oğlumu korumak için yapabileceğim bir şey var mıdır?

Anlaşılan oğlunuz, eşekarısı zehrine karşı aşırı duyarlı olan kişilerden biri. Bu yüzden arı soktuğu zaman “anafilaktik şok” adı verilen ciddi bir tepki ortaya çıkmış. Kızınızın tepkisinin farklı olmasının ise iki nedeni olabilir. Ya eşekarısı zehrine karşı duyarlı değildir ya da daha önce eşekarısı tarafından sokulmamıştır. Çünkü aşırı duyarlık ancak etken ile ikinci ve daha sonraki karşılaşmalarda görülür. İkinci olasılık doğruysa, kızınızın duyarlığı bu olayla uyarılmış olacağından, yeniden arı sokması durumunda o da anafilaktik şoka girebilir.

Doktorunuz, kızınızın cildine az miktarda arı zehri vererek aşırı duyarlı olup olmadığını belirleyebilir. Oğlunuza (ve gerekirse kızınıza) duyarlık giderici iğneler yapmak yararlı olabilir.

Aşırı duyarlık yaşamın herhangi bir evresinde ortaya çıkabilir mi, yoksa doğumdan başlayarak var mıdır?

Belirli aşırı duyarlık türleri, genellikle doğuştan görülmekte ve kalıtsal nitelik taşımaktadır. Bu kişilerde, bazı besinlere karşı aşırı duyarlık sonucu genç yaşta ‘‘atopik egzama” adı verilen bir cilt rahatsızlığı ortaya çıkar ve sık sık saman nezlesi ile astım görülür.

Ancak, bazı aşırı duyarlık türleri; bu duyarlığa yol açan maddeyle sürekli temas eden kişilerde görülmekte ve aşırı duyarlık konusunda çevre koşullarının da kalıtım kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Aşırı duyarlık, bedenin doğal savunma sisteminin, yenilen, içilen, solunan, tene dokunan ya da içine verilen zararsız maddelere karşı gösterdiği abartılı tepkisidir.

Aşırı duyarlık aslında alerji ile eşanlamlıdır. İnsanların çoğunda aşırı duyarlık ya hiç görülmez ya da yalnızca bir-iki maddeye karşı ortaya çıkar. Bazıları ise çeşitli maddelere karşı duyarlık gösterir. Bunlara atopik kişiler denir ve hastalık kalıtsal olma eğilimindedir.

Aşırı duyarlık tepkileri, hafif rahatsızlıklardan (kaşıntı gibi) “anafilaksi” adı verilen tehlikeli şok durumuna kadar değişen düzeylerde olabilir.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.